Yaşa takılanlara düşük maaşla erken emeklilik

Emeklilikte yaşa takılanlarla ilgili yeni bir umut belirdi.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, 1999 yılından önce işe başlayanlardan prim gün sayısını doldurmasına rağmen kanunda öngörülen yaşı doldurmadığı için emekli olamayanlara yönelik çalışma başlattı.

1999 yılında çıkarılan bir yasa ile çalışanların emekli olma şartları değiştirildi. Yasa ile 1999 yılından sonra işe girecek olanlar için, daha önce kadınlarda 38 olan emeklilik yaşı 58′e, erkeklerde 43 olan emeklilik yaşı da 60′a çıkarıldı. Aynı yasa ile SSK’ya tabi çalışanların emekliliği için gereken gün sayısı 7000′e çıkarıldı. Bu tarihten önce işe girenler için 1976 yılına kadar geriye dönük olarak ‘Kademeli Yaş ve Gün Şartı’ getirildi.

5510 sayılı yasayla 30 Nisan 2008′den itibaren işe girenler için ise 65 yaş şartı getirildi. Böylece kademeli yaş düzenlemesi kapsamında prim gün sayısını doldurmasına rağmen yaş şartını tamamlayamadığı için emekli olamayan milyonlarca kişi ortaya çıktı. Bu milyonlarca kişinin oluşturduğu ve Başbakan Recep Tayyip Erdoğan ile kendisine mektup yazan, ‘emeklilikte yaşa takılanlar’ bir araya gelip sıkıntılarını Bakan Çelik’e anlattı.

Bu bilgiler ışığında bürokratlara çalışma yapma talimatı veren Çelik, sıkıntı hakkında şöyle konuştu: “999 yılında 10 yıl çalışıp, ’10 yıl sonra ben emekli olacağım’ diye bekleyen vatandaşa diyelim ki 4 yıllık ilave bir süre geldi. Vatandaşlarımız, ‘bizim prim ve gün sayımız doldu’ diyor. Vatandaşımız, ‘Biz oyun oynarken kural değişti, bizim ne günahımız var’ diyor. Tabii ki bakıldığında haklı, kamu düzenleme yapabilir mi? Yapabilir. Ne yapılabilir, dünyadaki örnekleri nedir? Bir haksızlık var mı? Var. Kısmî emeklilik çerçevesinde değerlendirilebilir veya uzatılan süre dikkate alınarak maaş bağlanırken ona göre maaş bağlanılabilir. Tüm bu hesapları dikkate alarak, geleceğe dönük projeksiyonlar yaparak sistemi tahrip etmeden bir çözüm arayışı içerisindeyiz.”

Çözümün, ‘yaş beklemeden biraz düşük maaşla emeklilik’ şeklinde gerçekleşmesi halinde ilk etapta 500 bin kişinin emekli olması bekleniyor.

İşte üzerinde durulan sistem

Çalışmaya göre, yaş şartına takılıp emekli olamayanlara, maaşlarında belli oranda kesinti yapılarak emeklilik hakkı getirilecek. Kesinti tutarı henüz belli değil. Ancak, örnek olarak, 1000 lira emekli maaşı alması gereken bir kişi, yaşı beklemeden emekli olmayı tercih ederse, 750 lira maaşa bağlanabilecek.

Yerel seçimlerden önce erken emeklilik çıkabilir!

Sosyal güvenlik, insanların gelecek kaygısını bertaraf etmek için düşünülmüş en mükemmel sistemlerden birisidir. Düşünün, insan fizyolojik olarak geriye doğru gitmeye başladığında çalışma gücü azaldığında daha sı yapacak bir şeyi kalmadığında emekli maaşı imdadına yetişir.

Ülkemizdeki emeklilik yaşı ve sosyal güvenlik sistemi iktidarların adeta oyuncağı oldu ve seçim uğruna oy avcılığı kaygısıyla bugünlere gelindi. Sorun belli, gelirler gideri karşılamıyor, yani açık veriyor, bunu da her ay sayın Babacan’ın başında bulunduğu hazine kapatıyor, yani sübvanse ediyor. 1980’lerde başlayan emeklilik yaşı oynama sahneleri 2000’li yıllarla son buldu ancak, bugünlerde yaşa takılan yaklaşık beş milyon kişide beklenti oldu.

Sosyal devlet olmak öyle kolay değil. Tabi ki vatandaşının sağlığını, sosyal güvenliğini ne pahasına olursa olsun sağlamak durumundadır. Bunu da yaparken adil, eşit ve gelecek nesilleri de düşünmek zorundadır.

Sayın Maliye ve Hazine bakanları her ne kadar bu iş asla gündemimizde yok, düşünmüyoruz deseler de diş macunu artık tüpten çıkmıştır. Sayın Başbakan her konuda olduğu gibi bunun da kamuoyundaki karşılığını anketle test ediyordur diye düşünüyorum.

Yaşa takılan emekli adaylarının da şöyle bir hakkı var aslında bunu talep ederken. İşe başladıkları tarihte erkekler için 25 yıl, kadınlar için 20 yıl şeklinde emekli olacağı hayali ile başladılar kamu görevine. Planlarını, geleceklerini bunlara göre dizayn ettiler. Ancak, yapılan sosyal güvenlik reformları aslında ülke ve gelecek nesiller için son derece doğru bir uygulama. Gel gör ki beş milyon vatandaşın bu işte ne günahı var? Maç esnasında oyun kuralının değişikliği maçı kavgalı bitirmek demektir, hatta maçın bitmemesi, karakolda bitmesi anlamına gelecektir.

Erken emeklilik beklentisinde olanlar için yapılacak bir defalık düzenleme bana göre aktüeryal dengeyi asla bozmayacaktır. Emekli olanların yerine yeni istihdamların olacağı, işsizliğe bir nebze de olsa çare olacağı, emeklilerin yeni iş kuracak olmaları vb nedenlerle bu işin herkese yarayacağı düşüncesindeyim.

Siyasi iktidarların bir amacı vardır: Seçimi kazanmak. Seçimi kazanmak için bence yapılacak bu düzenleme iktidara epey oy kazandıracaktır. Bunun tam zamanı değil bence. Bizim seçmen erken unutabilir. O sebeple emeklilik düzenlemesi yılbaşında yani seçime az kala olacaktır diye düşünüyorum. Dilerim yanılmam.

Sonuç: Yaşa takılan emekli adayları, gerek basında gerekse sosyal medyada örgütlenip sesini yıl sonuna kadar yükseltmelidir. Hak verilmez alınır. Ama demokrasiyi zedelemeden. Sayın Başbakan bu kadar sayıdaki mağduru göz ardı edemez diye düşünüyorum. Çünkü iktidara ekonomik anlamda zarar vermeyeceği gibi oy oranına da olumlu katkı sağlayacaktır diye düşünüyorum. Yaklaşık 7-8 ay sonra haklı olduğum ortaya çıkacaktır.

6 yıl erken emeklilik geliyor

Hükümetin üzerinde çalıştığı çocuk teşvik paketine sürpriz düzenlemeler girdi. Çalışan kadınlara altı yıl erkenemeklilik yolu açılıyor. Buna göre, 3 çocuk yapan kadına 6 yıl borçlanma hakkı veriliyor.

Gelir Vergisi Yasa tasarısı ile üç çocuklu asgari ücretlide gelir vergisi yükü sıfıra çekiliyor. Sabah gazetesinin haberine göre, Maliye Bakanlığı, Kalkınma Bakanlığı ile Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı'nın "nakit" destek talebinin devlete ağır yük getireceği gerekçesiyle, vergi teşvikinde karar kaldı.

DOĞUMLA SINIRLI DEĞİL

Dört bakanlığın yer aldığı paket yeni yıldan önce açıklanacak. Pakete göre, doğum yapan kadına destek doğumla sınırlı kalmayacak. Çocuğu belli yaşa gelinceye kadar yarı zamanlı, esnek çalışma modelini tercih edebilecek. Borçlanma için çocukların sigorta tescil tarihinden sonra doğmuş olması şartı kaldırılıyor. İşe başlama tarihinden önce doğmuş çocuklar için de çalışan kadın bu borçlanma hakkından yararlanabilecek.

ESNEK ÇALIŞMA MODELİ

Aile Bakanlığı, ev kadınlarının maddi koşullarına göre hem nakit hem de mama, bez ihtiyaçlarının karşılanması önerisi getirdi. Ancak, Maliye nakit desteğinin mali yükünün ağır olacağını bildirdi. Avrupa'daki gibi çalışan anneler için yüzde 40 esnek çalışma sistemi de getirilecek.

KADEMELİ EMEKLİLİK GÜNDEMDE

Çocuk sayısına göre, kademeli emeklilikte gündeme gelirken bu konuda nihai karar Bakanlar Kurulu'nda verilecek. Çalışma Bakanlığı, esnek çalışanların emeklilik hakkına erişebilme imkânlarının geliştirilmesi için çalışmalarını sürdürüyor. Tüm esnek çalışanların eşit muamele ilkesine uygun olarak yıllık ücretli izin, hafta tatili, günlük dinlenme süresi, kreş gibi haklardan yararlanmaları güvence altına alınacak.

HAMİLELİK RİSKE ATILMAYACAK

İş ve çalışma koşulları hamileliği riske atmayacak şekilde düzenlenirken, periyodik kontroller konusunda her türlü kolaylık gösterilecek. Hamile kadınlar ağır işlerde çalıştırılamayacak. Kamuda çalışan işçi, memur kadınlar muayene günlerinde ücretli izinli sayılacak. Doğum iznine çıkan kadının primini devlet karşılayacak. İzindeki personel için kamuda geçici görevlendirme yapılacak.

Emeklilik sistemi sil baştan değişiyor

Çok çalışanın daha az emekli maaşı aldığı mevcut sistem rafa kaldırılacak. Artık prim günü çok olanın emekli maaşı da fazla olacak.

Sosyal güvenlik sistemindeki açıkların en önemli sebeplerinden olan 'erken emekliliği' önlemek için teşvik edici sistem hazırlanıyor. Yeni sistem ile kişiler ne kadar uzun süre çalışma hayatında kalırlarsa o kadar fazlaemekli maaşı alabilecek.

Hükümetin 21.6 milyar lira açık beklediği 2014 programı hazırlanırken gündeme getirilen çalışmayla, sosyal güvenlik sistemindeki gelir-gider dengesinin iyileştirilmesi amaçlanıyor. Bunun için de emekli aylığı hesaplamalarında kullanılan parametrelerin çalışma süresini uzatmayı teşvik edecek şekilde düzenlenmesi hedefleniyor. 

ÇALIŞMA SÜRESİ UZADIKÇA AYLIK BAĞLAMA ORANI DA ARTACAKDüzenleme ile çalışma süresi uzadıkça aylık bağlama oranı da artacak. Programa göre, tıbbi ve ekonomik değerlendirme çalışmalarını dikkate alan bir geri ödeme sistemi oluşturulacak, geri ödeme kapsamında olmayan sağlık hizmetlerinin sağlanması için tamamlayıcı sağlık sigortacılığı teşvik edilecek.Tanı ilişkili Gruplara (TİG) dayalı geri ödeme yönteminin yaygınlaştırılması kapsamında pilot çalışmalara başlanacak. Hükümeti, bu çalışmaya teşvik eden ise her yıl artan sosyal güvenlik açıkları oldu. Sosyal sigorta sistemi gelirlerinin giderleri karşılayamadığı belirtiliyor. 

UYGULAMAYLA SOSYAL GÜVENLİK AÇIĞININ DÜŞMESİ HEDEFLENİYOR
Geçmişte seçim yatırımı olarak getirilen erken emeklik ve yüksek aylık bağlama oranlarının devam etmesi ve sağlık harcamalarının giderek artması sebebiyle sosyal güvenlik açığı arttı. 2014 yılında sosyal güvenlik kuruluşlarının toplam gelirinin 174.4 milyar, toplam giderlerinin 196 milyar lira, gelir-gider açığının ise 21.6 milyar lira olması öngörülüyor. Hükümetin 2014 programına göre GSYH'ye oran olarak, gelirlerin yüzde 10.15, giderlerin yüzde 11.40 ve açığın yüzde 1.26 olması hedefleniyor. 2014 yılında SGK'ya faturalı ödemeler, ek karşılıklar, emeklilere yapılan ek ödeme, devlet katkısı, prim teşviklerinden kaynaklanan transferler ile prim ödeme gücü olmayanların GSS primi de dahil olmak üzere toplam 77 milyar TL tutarında ve GSYH'nin yüzde 4.48'i oranında bütçe transferi yapılması öngörülüyor.

22 GAP'A MAL OLDU
Süleyman Demirel'in başbakanlığı döneminde erken emeklilik sistemi getirildi ve 54 yaşında emekli olan insanlar 38 yaşında emekli olmaya başladı. Sistem şimdiye kadar yaklaşık 1 trilyon liraya mal oldu. Bu da 22 adet GAP yatırımına karşılık geliyor.

Emekli için karar zam'anı

Gazeteniz TAKVİM, haftalardır emeklilerin sesi oluyor. Gazetemizi arayan emekliler ve emekli adayları istek ve şikayetlerini iletiyor. Emekliler, bir an önce intibak düzenlemesinin yapılmasını vebankaların promosyon vermesini istiyor. 10 milyonu aşkın emekliye banka promosyonu ve 2000 yılı ve sonrasında emekli olanlara da intibak zammı için son viraja girildi. Emeklilerin dört gözle beklediği yeni intibak konusunda düğüm Aralık başında çözülecek. Promosyon ise yılbaşına kadar sonuca ulaşacak.

GÖZLER BAKANLIK'TA
İntibakla ilgili emekli derneklerinin attığı adımların ardından, kamu denetçisi de (ombudsman) özellikle 2000 yılından sonra emekli olanlardan gelen şikayetler doğrultusunda, 'maaş eşitsizliği düzeltilsin' tavsiyesinde bulundu. Konu, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na iletildi. Bakan Faruk Çelikde, 1 aylık karar süresini kullanıp, Aralık ayında intibak ile ilgili görüşlerini açıklayacaklarını belirtti. Öte yandan emeklilere de promosyon verilmesi konusunda, Çalışma Bakanlığı ve Sosyal GüvenlikKurumu yetkilileri, kamu bankalarıyla birbiri ardına görüşmeler yaptı. Bu görüşmelerin sonucunda kamu bankaları emeklilere 80 lira promosyon verilmesini teklif etti. Emekliler bu tekliften memnun olmazken; gözler Başbakan Tayyip Erdoğan'a çevrildi. Banka promosyonu konusuna son noktanınyılbaşına kadar konulması bekleniyor.

MAAŞA DÜZELTME ŞART
Gazetemizi arayan emeklilerin bazı şikayetleri şöyle:

* 2000 yılında emekli oldum. 2 milyon kişi intibaktan faydalandı ama ben birkaç ay yüzünden intibak alamadım. Benim maaşım da az. Bir an önce yeni intibak yapılmasını bekliyoruz.

* 1990'da emekli oldum. Bir kıraathane işletiyorum. Yanımda 1 kişi çalıştırıyorum. Maaşımdan destek primi kesintisi yapıyorlar. Ben zaten maaşımla geçinemediğim için çalışıyorum, bir de kesinti yapmalarını anlamıyorum. Üstelik bu yaştan sonra 1 kişiye de iş veriyorum.

* 1999'da ağabeyim emekli oldu. Ben de 2011'de emekli oldum. Aramızda 30 lira maaş farkı vardı. O intibak zammı alınca, fark 280 liraya çıktı. Prim gün sayımız aynıydı. Arada uçurum oluştu. Ahmet Kulaksız

* Emekli olabilmek için 23 yıl çalıştım. Sonrasında bel fıtığı olduğum için işi bırakmak zorunda kaldım. Uzun süre iş bulamadım. Yaşım geçtiği için beni kimse işe almak istemiyor. 2 yıllık prim borcum olduğu için emekli olamıyorum. Benim durumumdakilere bir çare bulsunlar.

* Tarım Bağ-Kur'dan emekli oldum. Maaşım çok düşük. 65 yaşındayım, geçinebilmek için tekrar çalışıyorum. Emekli maaşlarımıza düzenleme yapılması şart. Bu yaşıma geldim, hâlâ ay sonunu getirme telaşı yaşıyorum. 

SGK'dan müjde! O borçlar silinebilir..

Yeni bir Torba Yasa ile Bağ - Kur (4/b) kapsamındaki 24 ay ve üzeri prim borcu, 3 aylık bir ödeme süresi tanındıktan sonra ödenmezse sigortalılık süreleriyle birlikte silinecek.

Bu durumda borçlu dönem sigortaya eklenmeyecek. 2 yıldan fazla prim borcu olan esnafın, emekliliği için kendisine yetecek süreyi borçlanması da mümkün olacak. 24 aydan daha kısa süreli prim borcu olanlar için ise taksitlendirme yapılabiliyor

Esnafın Sosyal Güvenlik Kurumu'na (SGK) prim borcu çığ gibi birikti. Şu an için Bağ - Kur (4/b) primlerini ödeyemedikleri için serbest meslek sahiplerinin SGK'ya 22 milyar TL civarı borcu var. SGK yönetimi geçtiğimiz günlerde bir önlem olarak prim borcu 6 bin TL ve üzerinde olan yaklaşık 1 milyon esnafa ödeme yazısı gönderdi. 6183 Sayılı Amme Alacakları Yasasıkapsamında borçların ödenebileceği hatırlatıldı.

SGK esnaftan tahsil edemediği prim borçları için ayrıca yeni bir düzenlemeye gidiyor. Meclis'e henüz sevk edilen yeni bir Torba Yasa ile prim borcu olanlar için alternatif ödeme imkânları getiriliyor.

Borç gidecek ama...

Yeni yasaya göre Bağ - Kur (4/b) kapsamında prim borcu olanlardan, 24 ay ve üzeri borca sahip olanların borçları, 3 aylık ödeme süresi tanındıktan sonra, ödenmemesi durumundasigortalılık süreleriyle birlikte silinecek. Yani borçlu oldukları dönemler sigortalı olarak artık değerlendirilmeyecek.

Ancak bu durumda olanlar, hesaplarından silinen sigortalılık sürelerini yürürlükte olan 'borçlanma' kuralları çerçevesinde daha sonra borçlandıkları takdirde, tekrar kazanacak. Yani sigortalılık sürelerini kaybetmeyecekler. Burada tamamen kişi tercihi esas alınacak.

Getirilecek bu yeni düzenleme, serbest meslek sahiplerinin prim borçları bakımından bir nevi 'af' olarak nitelendirilebilir. Çünkü bu yeni düzenlemeyle artık prime ihtiyacı kalmayanların, ödeyemedikleri prim borçlarını dert etmelerine gerek kalmayacak. Bu borçtan kurtulmuş olacaklar.

Silinecek prim borçlarının daha sonra borçlanılmasında, bugünkü borçlanma koşulları geçerli. Yani prime esas kazanç ile bunun 6.5 katı arasından, serbest meslek mensubunun kendisinin belirleyeceği prime esas kazanç tutarı üzerinden borçlanma mümkün olabilecek.

Sonra ödemek mümkün

Diğer yandan yeni düzenlemeyle beraber, 2 yıldan fazla prim borcu olan esnafın, emekliliği için kendisine yetecek kadar süreyi borçlanması da mümkün olabilecek. Yani 3 yıllık prim borcu olan bir esnaf, emekliliğine yetmesi durumunda örneğin bu borcun sadece yarısını borçlanabilecek.

24 aydan daha kısa süreli prim borcu olanlar için de halen yürürlükte olan 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsili Hakkında Yasa uyarınca taksitlendirme yapabilmek mümkün. Yeni düzenleme prim tahsilâtının artırılmasının yanı sıra, borçları nedeniyle sağlık yardımlarından yararlanamayan esnafa yeni bir imkân tanıyor. Borcundan kurtulan serbest meslek sahipleri için sağlıktan yararlanmanın önü böylece açılmış olacak.

Esnafa 'SSK' şartlarıyla emeklilik yolu gözüktü

1 Mart 2011 tarihinden önce, kişinin hem 4/a hem de 4/b yani hem SSK, hem de Bağ - Kur kapsamında sigortasının olması durumunda önceden başlayan sigorta geçerli oluyordu. Bu kural nedeniyle 4/a sigorta primi ödemiş yüz binlerce esnafın sigortası geçersiz sayılıp 4/b prim borcu oluşuyordu. Oysa şimdi 2 yılı aşan borç nedeniyle 4/b sigorta süreleri silinince geçersiz sayılan 4/a sigortası geçerli hale gelebilecek. 24 aydan fazla Bağ - Kur (4/b) sigorta sürelerinin silinmesi son 7 yıl primlerini de değiştirebileceğinden bazı sigortalılar SSK (4/a) şartlarından da emekli olma hakkını kazanabilecek.

Tercih imkânı sağlıyor

Konuyla ilgili bürokratlar, bu düzenlemenin esnaf için çok önemli olacağını, bu durumdaolanların rahat bir nefes alabileceklerini ifade ediyorlar. Bugüne kadar esnafın prim borçlarına yönelik çok sayıda "yapılandırma" getirildi. Bu yapılandırmalar neticesinde, SGK'nın prim tahsilâtında ciddi artışlar ortaya çıktı.

Yeni getirilecek düzenlemeyle de, 2012 ve 2013 yılında düşen Bağ - Kur prim gelirlerinin artması bekleniyor. SGK'nın tahsilâtında en çok güçlük çektiği prim grubu 4/b yani Bağ - Kur'luların ödemek durumunda olduğu prim gelirleri.

Neredeyse her 2 yılda bir yapılan yapılandırmalarla bu prim gelirleri artırılmak isteniyor. Ancak şimdi getirilecek olan yeni düzenleme, diğer yapılandırmalardan farklı olarak, serbest meslek sahiplerine borçlarını ödeme bakımından tercih imkânı veriyor. Bu yönüyle oldukça farklı bir düzenleme olduğu söylenebilir.

'Yapılandırmalar' prim tahsilatını ateşliyor

Esnafın prim borçlarına yapılandırma yapılan yıllarda, 4/b prim gelirlerinde çok ciddi artışlaryaşanıyor. 2001, 2002, 2004, 2006, 2008, 2011 yıllarında gerçekleşen prim artışlarının sebebi tamamen bu yıllarda uygulamaya giren yapılandırmalar ve böylece ödeme imkânlarının esnaf açısından kolaylaştırılması. Özellikle 2006 ve 2011 yıllarında getirilen yapılandırmalarla beraber SGK'nın esnaftan topladığı primler bir önceki yıla göre iki katından daha fazla artış göstermiş.

Diğer yandan yapılandırma benzeri uygulamaların olmadığı yıllarda prim gelirlerinde neredeyse hiç artış olmadığı gibi, bir önceki yıla göre nominal anlamda düşüş bile yaşanmış. 2009 ve 2012 yıllarında bir önceki yıla göre prim gelirlerindeki düşüş oranı yüzde 47 ve 30 seviyelerine kadar ulaşmış.

Kolaylık sağlayacak

Şimdi yeni getirilen af benzeri yapılandırmayla prim gelirlerinde tekrar bir artış yaşanmasıbekleniyor. Son birkaç yılda SGK'nın gelir toplama bakımından başarılı olduğu söylenebilir. Bu başarıda özellikle kayıt dışıyla verilen mücadelenin önemi de oldukça fazla.

2003 yılında SGK'nın gelirleri giderlerini ancak yüzde 67.5 oranında karşılayabiliyor iken, bu oran 2012 yılında yüzde 89.2'ye ulaşmış durumda. Yeni Torba Yasayla esnafa sağlanacak kolaylığın bu oranı yüzde 95 seviyelerine çekmesi beklenmekte.